เมื่อวันที่ ๒๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๕ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เสด็จพระราชดำเนินเป็นการส่วนพระองค์ พร้อมด้วยพระราชโอรสและพระราชธิดา ได้แก่
– พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร,
– สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, และ
– สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี

เพื่อ ทอดพระเนตรโบราณสถานภายในอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย อันเป็นพื้นที่สำคัญของอารยธรรมสุโขทัย

การเสด็จครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึง ความสนพระราชหฤทัยในประวัติศาสตร์ โบราณสถาน และผังเมืองศรีสัชนาลัย ซึ่งมีความสัมพันธ์อย่างลึกซึ้งกับเหตุการณ์ในพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา สมัยสมเด็จพระมหาธรรมราชา หลังจากสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงประกาศอิสรภาพจากพม่า หัวเมืองฝ่ายเหนือหลายแห่งยังมิได้รวมเป็นปึกแผ่น พระองค์จึงจำต้องยกกองทัพหลวงไปปราบ โดยเฉพาะศึกเมืองสวรรคโลกและเมืองพิชัย ซึ่งทำให้กองทัพเสียพลจำนวนมาก เนื่องจาก ศรีสัชนาลัยเป็นเมืองที่มีผังเมืองดี เดินทัพเข้ายาก และมีภูมิประเทศที่เป็นประโยชน์ต่อการตั้งรับ

ในการเสด็จทอดพระเนตรครั้งนี้ ศาสตราจารย์หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล พร้อมด้วย นายมะลิ โคกสันเทียะ หัวหน้าหน่วยศิลปากรที่ ๓ ในขณะนั้น ได้กราบบังคมทูลถวายคำบรรยายถึงหลักฐานทางโบราณคดี โครงสร้างเมือง และการบูรณะโบราณสถานต่าง ๆ อย่างละเอียด

พระราชกรณียกิจดังกล่าวนับเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนถึง พระปรีชาสามารถด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดี ตลอดจนพระราชหฤทัยที่ทรงหวงแหนมรดกวัฒนธรรมของชาติอย่างยิ่ง จนกลายเป็นรากฐานสำคัญของงานอนุรักษ์โบราณสถานในจังหวัดสุโขทัยจวบจนปัจจุบัน